Kwijtschelding gemeentebelasting: wie komt in aanmerking?

Een envelop van de gemeente. Afvalstoffenheffing en rioolheffing samen: 347 euro. Op een uitkering van iets meer dan 1200 euro per maand is dat geen bedrag dat je er even bij pakt. Toch betalen duizenden huishoudens dit soort aanslagen gewoon, jaar na jaar, terwijl ze er nooit voor hoefden te betalen.

Wat kwijtschelding precies is

Kwijtschelding is geen lening, geen uitstel en geen korting. Het is een volledige of gedeeltelijke vrijstelling van een gemeentelijke of waterschapsbelasting omdat je simpelweg niet genoeg financiële ruimte hebt om te betalen. De gemeente of het waterschap toetst je inkomen en vermogen aan een vaste norm, en als je daaronder zit, hoef je de aanslag niet te betalen. Niet gedeeltelijk uitstellen, niet in termijnen. Weg.

Het wettelijk kader staat in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990, uitgewerkt door elke gemeente in eigen beleidsregels. Dat betekent dat de basis overal hetzelfde is, maar dat gemeenten kleine verschillen kunnen hanteren in wat ze wel en niet kwijtschelden. Rotterdam kwijtscheldt bijvoorbeeld standaard de afvalstoffenheffing en rioolheffing, terwijl sommige kleinere gemeenten ook de hondenbelasting in de toetsing meenemen.

Wie komt in aanmerking

De toets bestaat uit twee delen: inkomen en vermogen. Voor het inkomen kijkt de gemeente naar je besteedbaar inkomen ten opzichte van de bijstandsnorm. Als je netto inkomen niet hoger ligt dan ongeveer honderd procent van de toepasselijke bijstandsnorm, kom je in de basis in aanmerking. Voor een alleenstaande betekent dat een netto maandinkomen tot ruwweg 1280 euro, voor samenwonenden ligt die grens hoger. De exacte bedragen worden twee keer per jaar geïndexeerd door het Ministerie van Sociale Zaken, en de actuele normen staan op Rijksoverheid.nl.

Het vermogensdeel is waar mensen vaak op vastlopen. Heb je meer dan ongeveer 2100 euro spaargeld als alleenstaande, of 3100 euro als gezin, dan val je in principe buiten de boot, ongeacht je inkomen. Een auto telt meestal niet mee als de dagwaarde onder een bepaald bedrag blijft en je hem nodig hebt voor werk of medische redenen. Een eigen huis met overwaarde kan wel roet in het eten gooien, ook als je op papier weinig inkomen hebt.

Studenten met alleen een DUO-lening, mensen met een AOW en klein pensioen, zzp'ers met een laag jaarinkomen en mensen in de Wsnp of een minnelijke schuldregeling komen in veel gevallen ook in aanmerking, mits ze aan de inkomens- en vermogensgrens voldoen. Wie in de schuldsanering zit, krijgt vaak zelfs automatisch een positief besluit omdat de bewindvoerder de aanvraag al heeft onderbouwd.

Welke belastingen vallen eronder

Niet elke aanslag komt voor kwijtschelding in aanmerking. Afvalstoffenheffing, rioolheffing en de waterschapsbelasting (watersysteemheffing en zuiveringsheffing) zijn de grote drie die vrijwel overal kwijtscheldbaar zijn. Onroerendezaakbelasting (OZB) valt daar meestal buiten, tenzij je gemeente expliciet anders beleid voert. Parkeerbelasting en hondenbelasting zijn optioneel per gemeente. Check dus altijd de site van je eigen gemeente of waterschap, want daar staat precies welke belastingen in aanmerking komen.

Waterschappen werken vaak samen met gemeenten via een gezamenlijk kwijtscheldingsloket, bijvoorbeeld bij Hoogheemraadschap van Rijnland of Waterschap Rivierenland. Dat scheelt je een tweede aanvraag, want je vermogens- en inkomenstoets wordt dan in één keer gedeeld.

Geautomatiseerde kwijtschelding: soms hoef je niets te doen

Steeds meer gemeenten, waaronder Amsterdam en delen van Zuid-Holland, gebruiken geautomatiseerde kwijtschelding. Ze toetsen via gegevens van de Belastingdienst en het Inlichtingenbureau of je vorig jaar al kwijtschelding kreeg en of je situatie ongewijzigd is. Krijg je die brief met 'automatisch kwijtgescholden' erop, dan hoef je niets aan te vragen. Krijg je die brief niet en denk je toch in aanmerking te komen, dan moet je zelf actief een aanvraag indienen.

Volgens cijfers van het CBS blijft een aanzienlijk deel van de huishoudens met recht op kwijtschelding jaarlijks buiten beeld, vooral mensen die net niet in het systeem van automatische toetsing vallen omdat ze bijvoorbeeld net gescheiden zijn of hun inkomen recent is gedaald. Dat is precies de groep die zelf in actie moet komen.

Hoe je de aanvraag indient

De aanvraag doe je meestal digitaal via de website van je gemeente met DigiD, of via het landelijke portaal Mijn Kwijtschelding dat door veel gemeenten wordt gebruikt. Je hebt nodig: je laatste loonstrook of uitkeringsspecificatie, een overzicht van je bank- en spaarsaldi op de peildatum, en gegevens over eventuele toeslagen en alimentatie. Voor zzp'ers vraagt de gemeente vaak een winst- en verliesrekening of de laatste aangifte inkomstenbelasting op.

Belangrijk detail: je moet de aanvraag indienen binnen zes weken nadat je de aanslag hebt ontvangen. Wacht je langer, dan kun je alsnog een verzoek indienen, maar de gemeente kan dan al zijn begonnen met de invordering. Vraag je op tijd kwijtschelding aan, dan wordt de betaalverplichting automatisch opgeschort totdat er een besluit ligt. Zo voorkom je dat een aanslag waarvoor je eigenlijk niet hoeft te betalen alsnog doorschiet naar een aanmaning en later een incassobureau.

Wat als je wordt afgewezen

Een afwijzing komt meestal doordat je net boven de vermogensgrens zit, doordat je een auto hebt die te hoog wordt gewaardeerd, of doordat je aangetoonde inkomen niet overeenkomt met wat de gemeente uit systemen haalt. Je kunt binnen zes weken bezwaar maken, met bewijsstukken die je situatie beter onderbouwen. Bel eerst met het kwijtscheldingsloket van je gemeente voordat je een formeel bezwaarschrift indient, vaak wordt in dat gesprek al duidelijk waar het misverstand zit.

Kom je structureel net boven de norm uit, dan is bijzondere bijstand een andere route die veel mensen over het hoofd zien. Die regeling dekt specifieke noodzakelijke kosten die niet uit je normale inkomen te betalen zijn, en kan soms ook een deel van gemeentelijke lasten compenseren als kwijtschelding net niet lukt.

Als het al is misgegaan

Heb je de aanslag al laten liggen en zit je inmiddels bij een deurwaarder, dan is kwijtschelding met terugwerkende kracht meestal niet meer mogelijk. Wat wel kan: een betalingsregeling treffen voor het openstaande bedrag, en tegelijk zorgen dat je volgend jaar op tijd bent. Gemeenten als Rotterdam en Den Haag werken met een gecombineerd loket voor schulden en belastingen, juist omdat gemeentelijke belastingschuld vaak samen opduikt met huurachterstand of een onbetaalde zorgpremie.

Dezelfde logica geldt bij rijksbelastingen. Loop je achter bij de Belastingdienst, dan kun je net als bij gemeentebelasting uitstel of een regeling aanvragen voordat het bij een deurwaarder terechtkomt, zoals we eerder beschreven in Belastingdienst uitstel van betaling aanvragen. Het principe is steeds hetzelfde: wachten maakt het duurder, vroeg melden maakt het beheersbaar.

Waarom dit vaker misgaat dan nodig is

Uit onderzoek van Nibud blijkt dat huishoudens met een krappe beurs vaak niet weten dat kwijtschelding jaarlijks opnieuw aangevraagd moet worden als je niet in het geautomatiseerde systeem zit. Mensen denken dat een toekenning van vorig jaar automatisch doorloopt, en komen er pas achter dat dit niet zo is als de aanmaning al op de mat ligt. Zet daarom in je eigen maandbudget een vaste check in januari en juli, de twee momenten waarop de meeste gemeenten hun aanslagen versturen.

Voor wie in Amsterdam woont en worstelt met een stapeling van gemeentelijke lasten, huur en energie, biedt de gemeentelijke schuldhulp in Amsterdam een breder traject dan alleen kwijtschelding. In Rotterdam loopt dit via een vergelijkbaar loket dat kwijtschelding, schuldhulpverlening in Rotterdam en bijzondere bijstand aan elkaar koppelt, zodat je niet bij drie verschillende instanties je verhaal opnieuw hoeft te doen.

De cijfers achter het probleem

Volgens cijfers van het CBS leeft een substantieel deel van de Nederlandse huishoudens rond of onder het sociaal minimum, en een fors deel daarvan vraagt geen kwijtschelding aan terwijl ze er recht op hebben. De NVVK signaleert al jaren dat gemeentelijke belastingschuld, samen met zorgpremie en huur, tot de drie meest voorkomende schuldsoorten behoort waarmee mensen bij schuldhulpverlening aankloppen. Dat is opvallend, omdat kwijtschelding nou juist een instrument is dat die schuld helemaal kan voorkomen, mits je het op tijd aanvraagt.

Wat je vandaag kunt doen

Zoek de website van je eigen gemeente op en typ 'kwijtschelding' in de zoekbalk, de meeste gemeenten hebben een directe rekentool waarmee je binnen vijf minuten weet of je in aanmerking komt. Heb je een openstaande aanslag liggen die je nog niet hebt betaald, dien dan binnen zes weken na dagtekening een aanvraag in, ook als je twijfelt of je eraan voldoet. En check bij het Juridisch Loket of bij de gemeente zelf welke belastingen in jouw plaats precies onder de regeling vallen, want dat verschilt per gemeente en dat verschil kan je tientallen euro's per jaar schelen.